વેક્સિનથી પ્રાઈવેટ પાર્ટ સંકોચાઈ જવાની અફવાથી હિંસક થયા લોકો, હેલ્થ વર્કર્સની હત્યા, 17ના મોત | congo rumors of shrinking private parts due to vaccine mob killing health workers
Congo Rumors: ડિજિટલ દુનિયાના એક ખોટા સમાચાર કેવી રીતે અસલ જિંદગીમાં મોતનો તાંડવ મચાવી શકે છે, તેની ધ્રૂજવી દેનારી તસવીર ડેમોક્રેટિક રિપબ્લિક ઓફ કોંગો (DRC)થી સામે આવી છે. કોંગોના શોપો પ્રાંતમાં ફેલાયેલી એક અજીબોગરીબ અફવાએ અનેક લોકોના જીવ લીધા છે.
અંગો ગાયબ થવાનો ડર અને વેક્સિનનો વિરોધ
ખરેખર આ વિસ્તારમાં અફવા ફેલાઈ ગઈ કે પુરુષોના ગુપ્તાંગ નાના થઈને ગાયબ થઈ રહ્યા છે. તેનાથી એવી હિંસા ફેલાઈ જેમાં અત્યાર સુધીમાં 17 લોકોના મોત થયા છે. આમાં સૌથી દુઃખદ પાસું એ છે કે આ કાલ્પનિક બીમારીના ડરથી પાગલ થયેલી ભીડે તે સ્વાસ્થ્ય કર્મીઓને પણ ન છોડ્યા જેઓ રિસર્ચ કરી રહ્યા હતા. સ્થાનિક લોકોનું માનવું છે કે વેક્સિન લેવાથી તેમના પ્રાઈવેટ પાર્ટ સંકોચાઈ જશે.
સોશિયલ મીડિયા પર ફેક વીડિયોનું પૂર
હિંસાનો આ સિલસિલો ગયા વર્ષે ઓક્ટોબરમાં શરૂ થયો હતો. ત્યારે સોશિયલ મીડિયા પર અચાનક એવા વીડિયો અને મેસેજનું પૂર આવી ગયું જેમાં દાવો કરવામાં આવ્યો કે એક રહસ્યમય બીમારી પુરુષોને ‘નપુંસક’ બનાવી રહી છે. સરકાર અને સ્વાસ્થ્ય સંગઠન જ્યાં સુધી આ અફવા પર લગામ લગાવે, ત્યાં સુધીમાં આ ડર હિંસામાં ફેરવાઈ ચૂક્યો હતો. રોઇટર્સના રિપોર્ટ મુજબ આ ‘ઇન્ફોડેમિક’ (ખોટી માહિતીની મહામારી)એ કાયદો અને વ્યવસ્થાને પણ ઘૂંટણિયે લાવી દીધી.
નિર્દોષ ડોક્ટરોને ભીડે જીવતા સળગાવ્યા
આ દરમિયાન 6 ઓક્ટોબરે ઇસાંગી વિસ્તારના ઇલમ્બી ગામમાં એક ઘટના બની. ત્યાં સ્વાસ્થ્ય કર્મીઓની એક ટીમ ટીકાકરણથી જોડાયેલા રિસર્ચ માટે પહોંચી હતી. બહારના લોકોને હાઈ-વિઝિબિલિટી જેકેટ પહેરેલા અને ટેબ્લેટ હાથમાં લીધેલા જોઈ ગામના યુવકોને લાગ્યું કે આ જ લોકો તે ‘બીમારી’ ફેલાવી રહ્યા છે. ભીડે ટીમ પર હુમલો કરી દીધો. આ હુમલામાં માંડ-માંડ બચેલા જીન-ક્લાઉડ મ્બાટુએ જણાવ્યું કે તેમની ટીમના બે ડોક્ટર, પ્લાસાઇડ મ્બુંગી અને જોન તાંગાકેયા, ભીડને સમજાવવાની કોશિશ કરી રહ્યા હતા, પરંતુ ઉન્માદી લોકોએ તેમને ત્યાં જ મારી નાખ્યા.
રિસર્ચ માટે ગયેલા હેલ્થ વર્કર્સની હત્યા
ડોક્ટર તાંગાકેયાની વિધવા જસ્ટીને રડતા રડતા જણાવ્યું કે ‘તેમણે તેને જીવતો સળગાવી દીધો, મારી પાસે તેની એક નિશાની પણ બાકી ન રાખી.’ જેના થોડા સમય પછી પાસેના યાફિરા ગામમાં બીજા બે સ્વાસ્થ્ય કર્મીઓ, મેથ્યુ મોસીસી અને કેવિન ઇલ્યુંગાની પણ ભીડે માર મારીને હત્યા કરી દીધી. અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, આ સ્વાસ્થ્ય કર્મીઓ જે રિસર્ચ માટે ત્યાં ગયા હતા, તેને આ કથિત બીમારી સાથે કોઈ લેવાદેવા ન હતું.
પાદરીઓએ અફવાને હવા આપી
આ પૂરી ઘટનાના મૂળ સોશિયલ મીડિયા અને સ્થાનિક ધાર્મિક સંસ્થાઓમાં ઊંડા ઉતરેલા જોવા મળ્યા. રોઇટર્સના રિપોર્ટમાં કરવામાં આવેલા દાવા મુજબ ડઝનબંધ વીડિયોમાં જોવા મળ્યું કે ઘણા પાદરીઓ આ અફવાને હવા આપી રહ્યા હતા. પ્રાંતીય રાજધાની કિસંગાનીના ‘પેન્ટેકોસ્ટલ ચર્ચ લાઈટ ઓફ ધ વર્લ્ડ’ ના એક વીડિયોમાં એક ટેક્સી ડ્રાઈવરને એવો દાવો કરતા બતાવવામાં આવ્યો કે પાદરી જુલ્સ મુલિંડવાએ પ્રાર્થના દ્વારા તેની બીમારી મટાડી દીધી. આ વીડિયો ટિકટોક અને ફેસબુક પર લાખો વાર જોવામાં આવ્યો, જેનાથી લોકોનો વિશ્વાસ આ અફવા પર વધુ મક્કમ થઈ ગયો.
અગાઉ પણ સજા પામેલા લોકો સક્રિય
નવાઈની વાત એ છે કે આ પાદરી અગાઉ પણ કોરોનાના ઈલાજનો ખોટો દાવો કરવા બદલ સજા ભોગવી ચૂક્યો છે, પરંતુ તેનો પ્રભાવ હજુ પણ યથાવત છે. અન્ય એક ચર્ચ ‘એસેમ્બલી ક્રિશ્ચિયન ડી કિસંગાની’ ના પાદરી ક્રિસ્ટોફર કબામ્બાએ પણ ‘ચમત્કારિક ઈલાજ’ નો દાવો કરતો વીડિયો જાહેર કર્યો.
સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ અને ધરપકડ
મેટા (ફેસબુક) અને ટિકટોક જેવા પ્લેટફોર્મ્સ પર આ વીડિયો મહિનાઓ સુધી ફરતા રહ્યા અને લોકોને ગેરમાર્ગે દોરતા રહ્યા. જોકે હવે પ્રશાસને કડકાઈ દાખવતા આશરે એક ડઝન લોકોની ધરપકડ કરી છે અને એક વ્યક્તિને અફવા ફેલાવવાના આરોપમાં જેલમાં મોકલ્યો છે.
ઐતિહાસિક કારણો અને મેડિકલ ટ્રાયલ્સનો ડર
આફ્રિકાના ઘણા ભાગોમાં આધુનિક ચિકિત્સા પ્રત્યે અવિશ્વાસ ઘણો જૂનો છે, જેના મૂળ સંસ્થાનવાદી કાળ અને પશ્ચિમી દેશોના શંકાસ્પદ ક્લિનિકલ ટ્રાયલ્સમાં છુપાયેલા છે. આફ્રિકી સંઘના રોગ નિયંત્રણ કેન્દ્ર (Africa CDC) ના મહાનિદેશક ડો. જીન કાસેયાના જણાવ્યા અનુસાર, જ્યારે લોકો વેક્સિન અથવા ડોક્ટરો પર ભરોસો નથી કરતા, તો તેઓ તે સેવાઓથી દૂર થઈ જાય છે જે તેમનો જીવ બચાવી શકે છે. કોંગો ઉપરાંત મોઝામ્બિક અને મલાવીમાં પણ કોલેરાને લઈને ફેલાયેલી ખોટી માહિતીના કારણે સ્વાસ્થ્ય કર્મીઓ પર હુમલા થયા છે.
Explainer: શિક્ષિત થયા પણ ‘સંસ્કારી’ નહીં, જાણો ભારતીયોમાં સિવિક સેન્સના અભાવના કારણો શું હોઈ શકે
ફંડની અછત અને સ્થાનિક જાગૃતિ
વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશન (WHO)ના નેતૃત્વ હેઠળની ‘આફ્રિકા ઇન્ફોડેમિક રિસ્પોન્સ એલાયન્સ’ (AIRA) આ અફવાઓ પર નજર રાખવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે, પરંતુ ફંડની ભારે અછત આડે આવી રહી છે. એલાયન્સના નિર્દેશકે જણાવ્યું કે અમેરિકા અને અન્ય દેશો દ્વારા સહાયની રકમમાં કાપ મૂકવાના કારણે હવે તેઓ ઓનલાઇન વાતચીત ટ્રેક કરનારા AI પ્લેટફોર્મનું સબ્સ્ક્રિપ્શન પણ ભરી શકતા નથી. હાલમાં કોંગોનો સ્વાસ્થ્ય વિભાગ સ્થાનિક રેડિયો અને સામુદાયિક કાર્યકરો દ્વારા લોકોને સમજાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યો છે કે ‘અંગોના સંકોચાઈ જવા’ જેવી કોઈ બીમારી અસ્તિત્વમાં જ નથી.
