હોર્મુઝ પર અમેરિકાની નાકાબંધીએ ચીન અને ભારત પર દબાણ વધાર્યું | US blockade of Hormuz increases pressure on China and India

– અમેરિકાએ ઈરાન સામે યુદ્ધના બદલે નાકાબંધીનું શસ્ત્ર ઉગામ્યું

– ચીને ટ્રમ્પની નાકાબંધીને ખતરનાક-બેજવાબદાર ગણાવીઃ ભારત મુશ્કેલી છતાં અમેરિકા સાથે સંબંધો બગાડે તેવી સંભાવના ઓછી

નવી દિલ્હી : ઈરાન સાથે શાંતિ મંત્રણા નિષ્ફળ ગયા પછી અમેરિકાએ વર્ષોથી આકરા પ્રતિબંધોનો સામનો કરતા ઈરાનના અર્થતંત્રને તોડી પાડવા હોર્મુઝની ખાડી પર નાકાબંધી કરવાની જાહેરાત કરી હતી. ટ્રમ્પે ઈરાનના બંદરો પરથી આવતા તમામ જહાજોને પસાર નહીં થવા દેવાય તેવી ધમકી આપી હતી. ટ્રમ્પની આ જાહેરાતથી ઈરાનની સાથે એશિયામાં ચીન અને ભારત પર દબાણ વધારી રહ્યું છે. ટ્રમ્પ અને જિનપિંગ વચ્ચે આગામી મહિને બેઠક યોજાવાની છે ત્યારે અમેરિકાની નાકાબંધી ચીન સાથેની બેઠકને અસ્થિર બનાવી શકે છે.

ઈરાને યુદ્ધ વિરામ માટે અમેરિકાની શરતો માનવાનો ઈનકાર કરી દેતાં ટ્રમ્પે હોર્મુઝની ખાડીની નાકાબંધી કરવાની જાહેરાત કરી છે. આ જાહેરાત મુજબ ઈરાનનું ઓઈલ લઈને જતા જહાજોને હોર્મુઝ પાર કરવા દેવાતા નથી. અમેરિકાએ બે દિવસમાં ચીનના અનેક જહાજોને પાછા હટવા ફરજ પાડી છે. અમેરિકન પ્રમુખ ટ્રમ્પના આ પગલાંથી અમેરિકાના એશિયાના બે મોટા દેશો ચીન અને ભારત સાથે સંબંધો જોખમમાં મુકી શકે છે.

ઈરાનનું ૯૮ ટકા ઓઈલ ચીનમાં નિકાસ થાય છે ત્યારે ટ્રમ્પનું નાકાબંધીનું પગલું આગામી મહિને બેઈજિંગમાં યોજાનારી ટ્રમ્પ અને જિનપિંગની મુલાકાતને અસ્થિર કરી શકે છે. ટ્રમ્પ મે મહિનાની મધ્યમાં બેઈજિંગ જવાના છે. અમેરિકન સરકારે છેલ્લા કેટલાક સપ્તાહમાં વારંવાર સંકેત આપ્યા છે કે બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધો ઉચ્ચ સ્તરની આ બેઠક સરળતાથી આગળ વધી શકે તેટલા સ્થિર રહે. જોકે, ઈરાન સામેના યુદ્ધમાં હોર્મુઝ પર ટ્રમ્પની નાકાબંધીએ ચીનને વધુ આક્રમક બનાવ્યું છે.

બેઈજિંગે ટ્રમ્પની નાકાબંધીને ખતરનાક અને બેજવાબદાર ગણાવી છે અને તેનાથી અમેરિકા સાથે તણાવ વધવાની ચેતવણી આપી છે. બીજીબાજુ અમેરિકાએ ચીન ઈરાનનને હથિયાર આપે તો ૫૦ ટકા ટેરિફની ધમકી આપી છે પરંતુ સામે ચીને પણ ટ્રમ્પને વળતા પ્રતિકારની ચેતવણી આપી છે. એશિયા સોસિયાટની વેન્ડી કટલરે કહ્યું કે, ઈરાન સામેનું યુદ્ધ ટ્રમ્પ અને જિનપિંગની મુલાકાતના પ્રયાસોને ઉથલાવી શકે છે.

બીજીબાજુ અમેરિકાની નાકાબંધીથી ટ્રમ્પે ભારતની પણ મુશ્કેલી વધારી છે. ટ્રમ્પે ઈરાનના ઓઈલ પરના પ્રતિબંધો એક મહિના માટે ઉઠાવતા ભારતે આઠ વર્ષ પછી ઈરાન પાસેથી ક્રૂડ ઓઈલ અને એલપીજીની આયાત કરી હતી. જોકે, હવે અમેરિકાએ પ્રતિબંધોમાં છૂટને લંબાવવાનો ઈનકાર કરતાં ભારતનું માનવું છે કે અમેરિકાની નીતિ ભારતના આર્થિક હિતો વિરુદ્ધ છે, જેની અસર અમેરિકા સાથે તેના જટિલ સંબંધો પર પડી શકે છે. ટેનેઆના અર્પિત ચતુર્વેદીએ કહ્યું કે, ભારત ઈરાન પાસેથી ઓઈલની આયાત ચાલુ રાખે તો વોશિંગ્ટન અને નવી દિલ્હીના સંબંધો બગડશે.

જોકે, વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે ઈરાન સામેના સંઘર્ષમાં ટ્રમ્પના આર્થિક પ્રતિબંધો વચ્ચે બેઈજિંગ અને નવી દિલ્હી તરફથી આકરી પ્રતિક્રિયાની સંભાવના ઓછી છે. ભારત ક્રૂડ ઓઈલની ખરીદી માટે મધ્ય-પૂર્વના અન્ય દેશો, અમેરિકા તરફ વળી શકે છે, પરંતુ સમુદ્રમાં સીધો સંઘર્ષ અમેરિકાનો ચીન અને ભારત સાથે રાજદ્વારી તણાવ વધારી શકે છે.

ઓઈલ કટોકટીની ભારત-ચીન પર અલગ અલગ અસર

મધ્ય-પૂર્વમાં અમેરિકા, ઈઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચેના યુદ્ધના કારણે સર્જાયેલી ક્રૂડ ઓઈલ કટોકટીની ભારત અને ચીન પર અલગ અલગ અસર થઈ રહી છે. ક્રૂડ ઓઈલ કટોકટી વચ્ચે ચીન પર નિયંત્રિત અસર થઈ રહી છે, કારણ કે તેની પાસે ઓઈલ સ્ટોક ઘણો વિશાળ અને વૈવિધ્યસભર છે. યુરેશિયા ગુ્રપના ડિરેક્ટર ડેન વાંગે જણાવ્યું કે, ચીનના વ્યૂહાત્મક અને વાણિજ્યિક ઓઈલ સ્ટોક્સ તેમજ ટ્રાન્ઝિટમાંના ક્રૂડ ઓઈલ સાથે કુલ ઓઈલ સ્ટોક્સ ૧૨૦ દિવસનો છે. બીજીબાજુ ભારત પાસે ચીન જેવા બફર સ્ટોકની કોઈ વ્યવસ્થા નથી. ભારત પાસે ક્રૂડ ઓઈલનો ૬૦ દિવસથી ઓછા સમયનો સ્ટોક છે જ્યારે એલપીજીનો સ્ટોક માત્ર બેથી ત્રણ સપ્તાહ ચાલે તેટલો છે. વિશ્વના ત્રીજા સૌથી મોટા ઓઈલ આયાતકાર ભારતને અમેરિકાના અવરોધોથી વધુ મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડી શકે છે.