મમતા બેનરજી: ‘સ્ટ્રીટ ફાઇટર’થી સત્તાના શિખર સુધી અને પછી પતનની રસપ્રદ કહાની | The Fall of Bengal’s Street Fighter: Inside Story of Mamata Banerjee
Mamata Banerjee Defeat Reasons: પશ્ચિમ બંગાળમાં મમતા બેનરજી હારતા જોવા મળી રહ્યા છે. આ દરમિયાન ભષ્ટ્રાચારના આરોપીથી લઈને આંતરિક વિખવાદ સુધી ‘દીદી’ના ગઢમાં પડેલી અસરના કારણો પર નજર કરીએ. આમ, ‘સ્ટ્રીટ ફાઇટર’થી સત્તાના શિખર સુધી અને પછી પતનની જાણો ઈનસાઈડ સ્ટોરી…
‘સ્ટ્રીટ ફાઇટર’થી સત્તાના શિખર સુધી મમતા બેનરજીની ઈનસાઈડ સ્ટોરી
કોલકાતાના મધ્યમવર્ગીય બ્રાહ્મણ પરિવારમાં 5 જાન્યુઆરી, 1955માં મમતા બેનરજીનો જન્મ થયો હતો. તેઓ રાજનીતિના વિદ્યાર્થિની છે. 20 જાન્યુઆરી, 1975માં કટોકટીના સમયે 18 વર્ષીય ‘સ્ટ્રીટ ફાઇટર’ મમતા જયપ્રકાશ નારાયણની કારના બોનેટ પર કૂદી ગયા હતા. આ ઘટના બાદ દેશભરમાં તેમનું નામ પ્રચલિત થયું. આ પછી 1984માં કોંગ્રેસે મમતાને દિગ્ગજ નેતા સોમનાથ ચટર્જી સામે મેદાને ઉતાર્યા. જેમાં સોમનાથ જેવા ધુરંધરને માત આપી મમતાએ ‘જાયંટ કિલર’નો ખિતાબ પોતાના નામે કર્યો. અહીંથી મમતાના રાજકીય કરિયરની શરૂઆત થઈ.
સંસદમાં કેન્દ્રીય મંત્રીનો પકડ્યો કોલર
1984ની જીત બાદ મમતાએ પાછળ વળીને નથી જોયું. બંગાળમાં વામપંથી હિંસા વિશે મમતાએ અવાજ ઉઠાવ્યો, જે સત્તાને પછાડનાર એક એવી ‘શોક ટ્રીટમેન્ટ’ હતી કે જેની કલ્પના કોઈ કરી ન હતી. આ દરમિયાન મહિલા આરક્ષણ બિલ પર ચર્ચા કરતી વખતે ગુસ્સામાં મમતાએ તત્કાલિન કેન્દ્રીય મંત્રી જ્યોર્જ ફર્નાન્ડિસનો કોલર પકડી લીધો હતો.
26 દિવસની ભૂખ હડતાળ અને સિંગુરની આગ
મમતા બેનરજીના ‘અભેદ્ય કિલ્લા’નો પાયો 2006માં સિંગુર આંદોલન દરમિયાન નંખાયો હતો. ટાટા નેનો પ્લાન્ટ માટે જમીન સંપાદનનો વિરોધ કરતા મમતાએ કોલકાતાના રસ્તાઓ પર સતત 26 દિવસ સુધી ભૂખ હડતાળ કરી હતી. તેમની બગડતી તબિયત અને ડૉકટરોની ચેતવણી છતાં તેઓ ડગમગ્યા નહીં. તેમના આ અદમ્ય સાહસે 34 વર્ષ જૂના ડાબેરી શાસનના પાયાને હચમચાવી નાખ્યા અને 2011માં તેઓ પહેલીવાર બંગાળમાં સત્તાના શિખર પર પહોંચ્યા.
‘ફાયટર’ કેમ ફેલ થયા?
તાજેતરમાં જાહેર થઈ રહેલા વિધાનસભા ચૂંટણી પરિણામના સંકેત પરથી સવાલ થાય છે કે, ‘ફાયટર’ કેમ ફેલ થયા? આ બાબતે રાજકીય વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે, મમતાની આક્રમકતા ક્યારેક તેમની તાકાત હતી. પરંતુ આજે તે સત્તા વિરોધી લહરનું કારણ બની ગયું છે. ભ્રષ્ટાચારના આરોપ, સંદેશખાલી જેવી ઘટના અને રોજગારના મુદ્દાએ તેમની ‘રક્ષક’ વાળી છબીને ખરડી નાખી છે.
ભ્રષ્ટાચારનો ગંભીર આરોપ
તૃણમૂળ કોંગ્રેસ માટે મોટો પડકાર ભ્રષ્ટાચારનો આરોપ છે. શિક્ષક ભરતી કૌભાંડમાં પૂર્વ મંત્રી પાર્થ ચટરજીની ધરપકડ અને તેમના નજીકના સહયોગીઓ પાસેથી કરોડો રૂપિયાની રોકડ મળવાથી પાર્ટીની છબીને ધક્કો લાગ્યો. આ ઉપરાંત, મવેશી તસ્કરી મામલામાં અનુબ્રત મંડલ અને રાશન કૌભાંડમાં જ્યોતિપ્રિય મલ્લિક જેવા કદાવર નેતાની ધરપકડથી જનતા વચ્ચે એવો સંદેશ પ્રસર્યો કે ભ્રષ્ટાચાર ગ્રાઉન્ડ સ્તરથી ફેલાયેલો છે.
સિન્ડિકેટ રાજ અને ‘કટ મની’ની ઉધઈ
બંગાળમાં વાસ્તવિકતા એટલી હદે બગડી ગઈ કે સ્થાનિક ટીએમસી ‘સિન્ડિકેટ’ની દખલગીરી મકાન બાંધકામથી લઈને સરકારી કરાર સુધી દરેક બાબતમાં ફરજિયાત બની ગઈ. પરિસ્થિતિ એવી હતી કે, નિશ્ચિત કમિશન ચૂકવ્યા વિના સામાન્ય માણસ માટે પોતાના ઘર માટે એક પણ ઈંટ નાખવી મુશ્કેલ બની ગઈ. રાહત ભંડોળ અને આવાસ યોજનાઓમાંથી ‘કટ મની’ 10 થી 25 ટકા સુધી નીકળવી એ ગરીબ લોકોના હકદાર હકોની સીધી લૂંટ સમાન હતું.
જોકે, મમતા બેનરજીએ પોતે જાહેરમાં પક્ષના કાર્યકરોને આ પૈસા પરત કરવા માટે આહ્વાન કર્યું હતું. કમિશન માંગવાની આ સંસ્કૃતિએ ‘માટી અને માનુષ’ના વિશ્વાસને અંદરથી ખોખલો કરી દીધો હતો.
ભાજપની ‘ઘેરાબંધી’ અને આક્રમક વ્યૂહરચના
ભાજપે બંગાળને ફક્ત એક રાજ્ય તરીકે જ નહીં, પરંતુ એક ‘મિશન’ તરીકે પણ જોયું. કેન્દ્રીય મંત્રીઓની સેના દ્વારા મજબૂત બનાવવામાં આવેલા ‘બૂથ લેવલ’ સુધીના સૂક્ષ્મ વ્યવસ્થાપનથી પક્ષે દીદીના ગઢમાં ચોવીસ કલાક ઘેરો જાળવી રાખ્યો. ભાજપે મમતા બેનરજીના ‘મુસ્લિમ તુષ્ટિકરણ’ના નેરેટિવને એટલી મજબૂતીથી સ્થાપિત કરી કે હિન્દુ મતદારોનો એક મહત્ત્વપૂર્ણ ભાગ સફળતાપૂર્વક એકત્રિત થઈ ગયો. કેન્દ્રીય એજન્સીઓની સક્રિય સંડોવણીએ ટીએમસીના ‘નાણાકીય અને ચૂંટણી તંત્ર’ને ખોરવી નાખ્યું, જેના કારણે દીદી આ વખતે પોતાની લાક્ષણિક આક્રમકતા દર્શાવી શક્યા નહીં.
આરજી કર, અને ‘અસુરક્ષિત દીદી’નો ગઢ
મહિલાઓ ઐતિહાસિક રીતે મમતા બેનરજીનો સૌથી મજબૂત આધાર રહી છે. જો કે, સંદેશખાલીમાં બનેલી ઘટનાઓ, ત્યારબાદ આરજી કર હોસ્પિટલમાં બનેલી ભયાનક ઘટનાએ મમતાના ગઢના પાયાને હચમચાવી નાખ્યા. એક સમયે ‘મા, માટી, માનુષ’ના નારાને સમર્થન આપતી સરકાર આખરે પોતાની દીકરીઓની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવામાં નિષ્ફળ ગઈ. પરિણામે મહિલા મતદારોનો એક મહત્ત્વપૂર્ણ ભાગ જે એક સમયે ‘દીદી’ના સૌથી મોટા રક્ષણાત્મક કવચ તરીકે સેવા આપતો હતો તે હવે દૂર થઈ ગયો છે.
પાર્ટીમાં આંતરિક ઝઘડો અને બળવો
ચૂંટણીઓ પહેલા અને ખાસ કરીને ટિકિટ વિતરણ સમયે ટીએમસીમાં ‘જૂના ગાર્ડ’ અને ‘નવા ગાર્ડ’ વચ્ચેનો આંતરિક સંઘર્ષ સપાટી પર હતો. ઘણા લાંબા સમયથી પક્ષના વફાદારોએ અભિષેક બેનરજીના વધતા પ્રભાવ અને તેમની કાર્યશૈલી અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા. સુવેન્દુ જેવા ઘણા મુખ્ય નેતાઓની વિદાય અથવા ત્યારબાદ નિષ્ક્રિયતા સંગઠનાત્મક નબળાઈ તરફ દોરી ગઈ, જેની સીધી અસર બૂથ મેનેજમેન્ટમાં સ્પષ્ટપણે દેખાઈ રહી હતી. 2026ના ચૂંટણી પરિણામો એ હકીકતનો પુરાવો છે કે, રાજકારણના ક્ષેત્રમાં જ્યારે સત્તાનો ઘમંડ સંઘર્ષની ભાવનાને બદલી નાખે છે, ત્યારે ‘જાયન્ટ કિલર’ પણ માત ખાઈ બેસે છે.
