દત્તક અને સગું બાળક સરખાં, તમામ માતાઓને સમાન રજાઓ : સુપ્રીમ | Adopted and biological children are equal equal leave for all mothers: Supreme Court
– મોટી વયના બાળક દત્તક લેનારી માતાઓને મેટરનિટી લીવ મળશે
– માત્ર ત્રણ માસથી ઓછી વયના બાળકને દત્તક લેવાય તો જ 12 સપ્તાહની રજા અન્યથા નહીં આ ભેદભાવ છે : સુપ્રીમ
નવી દિલ્હી : સુપ્રીમ કોર્ટે માતૃત્વને લઇને એક મહત્વનો ચુકાદો આપ્યો છે અને સ્પષ્ટતા કરી છે કે દત્તક લીધેલ બાળક અને પોતાના જન્મેલા બાળક વચ્ચે કોઇ જ અંતર નથી, માટે દત્તક લીધેલ બાળકની માતા સાથે કાયદો ફેદભાવ ના કરી શકે, આ સાથે જો દત્તક લીધેલુ બાળક ત્રણ મહિનાથી વધુ સમયનું હોય તો દત્તક લેનારી માતાને માતૃત્વ માટે રજાથી વંચિત રાખવામાં આવતી જેને સુપ્રીમ કોર્ટે ગેરબંધારણીય ગણાવ્યું હતું. અને જન્મ આપનારી માતા જેટલા જ હક દત્તક લેનારી માતાને આપ્યા હતા.
હાલમાં નિયમો મુજબ કોઇ મહિલા ગર્ભવતી હોય તો તેને ૧૨ સપ્તાહનો માતૃત્વ અવકાશ કે રજાઓ મળે છે, જ્યારે જો કોઇ મહિલા ત્રણ મહિનાથી મોટું બાળક દત્તક લે તો તેને આ રજાઓ નથી મળતી. સુપ્રીમ કોર્ટે આવી તમામ મહિલાઓને પણ ૧૨ સપ્તાહનો માતૃત્વ અવકાશ આપવાનો આદેશ કર્યો છે. આ સાથે જ સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશ જેબી પારડીવાલા, ન્યાયાધીશ આર મહાદેવનની બેંચે મહત્વપૂર્ણ અવલોકન પણ કર્યું હતું. બેંચે કહ્યું હતું કે ત્રણ માસથી ઓછી વયના બાળકને અને મોટી વયના બાળકને દત્તક લેવાની સ્થિતિમાં બન્ને માતાઓની સ્થિતિ સરખી જ હોય છે.
બેંચે કહ્યું કે બાળકને દત્તક લઇને પરિવાર બનાવવાની રીત પણ એટલી જ મહત્વની છે જેટલી જન્મથી પરિવાર બનાવવાની છે. પરિવારનો આધાર જીવ વિજ્ઞાાન (બાયોલોજી) નહીં પરંતુ એકબીજા સાથે અંગત જોડાણ અને ભાવનાઓની આપલે હોય છે. દત્તક લીધેલુ બાળક પોતાના સગા બાળકથી નાનુ ના ગણાય, બન્ને એક સમાન છે. આ સાથે જ કોર્ટે સ્વીકાર કર્યો કે સામાજિક સુરક્ષા સંહિતા ૨૦૨૦ની કલમ ૬૦(૪) અંતર્ગત ઉમર સાથે જોડાયેલી પાબંદીઓ બંધારણના આર્ટિકલ ૧૪ (સમાનતા)ના અધિકારોનું ઉલ્લંઘન કરે છે. આ કલમમાં એવી જોગવાઇ છે કે ત્રણ મહિનાથી ઓછી વયનું બાળક દત્તક લેવામાં આવે તો જ આવી મહિલાને માતૃત્વ લીવ મળે અન્યથા ના મળે.
આ સાથે જ સુપ્રીમ કોર્ટે માત્ર માતાઓ જ નહીં પિતાઓ માટે પિતૃત્વ અવકાશ આપવા અંગે વિચારવા કેન્દ્ર સરકારને આદેશ આપ્યો હતો. સુપ્રીમ કોર્ટે સ્વીકાર્યું કે બાળકની દેખરેખ માત્ર માતાની જ જવાબદારી નથી હોતી પિતા પણ આ જવાબદારી નિભાવે છે. માટે સરકારે કાયદામાં સુધારો કરીને પિતૃત્વ અવકાશ કે રજાને છૂટ આપવી જોઇએ. પેરેન્ટહૂડ સમયે માત્ર માતાને જ મહત્વ આપવું પિતાની ભૂમિકાને બાજુમાં રાખવા સમાન છે. કેન્દ્ર સરકાર મેટરનિટી લીવને સામાજિક સુરક્ષાના લાભ તરીકે ઓળખ આપવા કાયદો ઘડે. વકીલ હનસાનંદિની નંદૂરી દ્વારા કરાયેલી જાહેર હિતની અરજીની સુનાવણી પર સુપ્રીમ કોર્ટે આ ઐતિહાસિક ચુકાદો આપ્યો છે. વકીલે સોશિયલ સિક્યોરિટી કોડ ની કલમ ૬૦(૪)ને પડકારી હતી જેને આખરે સુપ્રીમ કોર્ટે રદ કરી નાખી છે.
